Czego unikać podczas pielęgnowania skóry w okresie dojrzewania?

Dojrzewanie a skóra

Skóra jest wysoce wyspecjalizowanym organem człowieka, który jest barierą przed światem zewnętrznym i drobnoustrojami. Pełni funkcję wydzielniczą, termoregulacyjną, a także odbiera bodźce dotykowe. Składa się z trzech warstw: naskórka, skóry właściwej, w której znajdują się gruczoły potowe, łojowe, włókna nerwowe i naczynia krwionośne oraz tkanki podskórnej.

Gruczoły łojowe produkują substancję zwaną sebum, będącą mieszanką związków tłuszczowych, która ma działanie nawilżające, ochronne, a także antybakteryjne. Proces wydzielania tej substancji zostaje nasilony w okresie dorastania za pośrednictwem hormonów płciowych – androgenów – intensywnie wydzielanych w tym czasie przez jajniki, jądra i nadnercza. Nadmiar produkowanej przez gruczoły łojowe wydzieliny prowadzi do łojotoku, a ten przyczynia się do rozwoju trądziku.

Do czego prowadzi nadmiar sebum?

Zwiększona ilość tej naturalnej i potrzebnej skórze tłuszczowej substancji może mieć szereg nieprzyjemnych dla dorastającego dziecka konsekwencji:

• w ciągu dnia twarz zaczyna się błyszczeć, robi się lepka i może powodować dyskomfort psychiczny;

• pod wpływem potu i zanieczyszczeń skóra może zacząć wydzielać nieprzyjemny zapach;

• zaburzona zostaje równowaga hydrolipidowa tkanek, cera jest jednocześnie przetłuszczająca się i odwodniona;

• malujące się dziewczęta skarżą się, że makijaż już po kilku godzinach zaczyna się rozmazywać;

• pory w młodej skórze robią się powiększone i widoczne;

• w zaczopowanych porach odkładają się martwe komórki i zanieczyszczenia, co prowadzi do powstawania zaskórniaków i grudek;

• zaczopowane ujścia gruczołów łojowych sprzyjają namnażaniu się bakterii odpowiedzialnych za rozwój ropnych stanów zapalnych.

Łojotok może prowadzić do rozwoju trądziku młodzieńczego, który jest przewlekłą chorobą mieszków włosowych. Trądzik dotyka niemal 80% młodych osób. Nasilenie zmian skórnych u dziewczynek przypada na wiek 14–17 lat, a u chłopców na okres między 16. a 19. rokiem życia. Jest to jedna z najczęściej spotykanych w tej grupie wiekowej dolegliwości o podłożu hormonalnym. Objawia się powstawaniem zaskórników, grudek oraz ropnych krost. Zmiany zlokalizowane są na twarzy, ale mogą także obejmować szyję, dekolt i plecy. Ponadto większa produkcja sebum może prowadzić do łojotokowego zapalenia skóry. Choroba przebiega z powstawaniem czerwonych, rozlewających się i łuszczących plam, które zlokalizowane są na owłosionej skórze głowy, a także na klatce piersiowej.

Jakich błędów unikać podczas codziennej pielęgnacji?

Stosowanie drażniących kosmetyków do mycia twarzy

Stan dojrzewającej cery pogarszają kosmetyki o działaniu wysuszającym i drażniącym. Należą do nich preparaty zawierające np. alkohol, sztuczne barwniki, silne kwasy owocowe, laurylosiarczan sodu (SLS) oraz laurylosiarczan amonu (ALS). Substancje te przesuszają naskórek, co zwiększa aktywność gruczołów łojowych, nasila wydzielanie sebum i zaostrza problem trądziku. Ponadto skóra młodych osób jest delikatna, silne kosmetyki naruszają jej barierę ochronną, co może prowadzić do powstawania podrażnień. Odwodnione tkanki mogą silniej reagować na zmianę pogody oraz potencjalne alergeny. Niekorzystne jest także częste mycie twarzy, bo może nasilać łojotok.

Preparaty zatykające pory skóry

Wielu nastolatków chce zmatowić przetłuszczającą się cerę i ujednolicić jej koloryt, szczególnie gdy jest naznaczona wypryskami. Dorastające dzieci sięgają więc po gęste podkłady i kremy matujące, co zamiast poprawić wygląd, może go pogorszyć. Dużo preparatów kolorowych ma tzw. działanie komedogenne, czyli zatykające ujścia gruczołów i nasilające problem łojotoku. Podobnie działają także produkty na bazie niektórych olejów, silikonów i parafiny. Preparaty do malowania należy wybierać starannie pod kątem cery trądzikowej i umiejętnie je stosować.

Mechaniczne złuszczanie i wyciskanie zmian

Skóra w okresie dojrzewania, łojotokowa czy trądzikowa, wymaga regularnego złuszczania. Usuwanie zrogowaciałej warstwy naskórka przyspiesza gojenie zmian zapalnych i odblokowuje pory. Niewskazane są jednak peelingi mechaniczne, ponieważ pogarszają stan ropnych wyprysków, niewskazane są także kuracje z użyciem silnych kwasów owocowych, bo mają działanie zbyt drażniące i wysuszające. Ponadto należy unikać wyciskania pryszczy, przyczynia się to bowiem do zaostrzania stanów zapalnych i rozsiewania bakterii, co może prowadzić do powstawania blizn potrądzikowych. Istotna dla zachowania higieny młodej skóry jest także rezygnacja z dotykania twarzy w ciągu dnia.

Przebywanie na słońcu bez filtrów SPF

Promieniowanie UVA i UVB emitowane przez słońce jest dla skóry człowieka szkodliwe. Uszkadza DNA komórek i może prowadzić do powstawania przebarwień i zmian barwnikowych. Skóra nastolatków, ze względu na intensywnie zachodzące w jej komórkach podziały oraz stałe utrzymywanie się stanów zapalnych, jest szczególnie narażona na to ryzyko. Dlatego młodym ludziom zaleca się unikać nadmiernego opalania oraz zaleca się zawsze stosować odpowiednią ochronę przeciwsłoneczną. Kremy z filtrem SPF o wartości min. 30 zapobiegają powstawaniu i utrwalaniu się przebarwień potrądzikowych.

Dieta a problemy skórne wieku dojrzewania

Badania naukowe potwierdzają związek jedzenia niektórych produktów z nasileniem zmian trądzikowych u nastolatków. Dla człowieka najkorzystniejsza jest zbilansowana i różnorodna dieta, w której połowę spożywanych produktów stanowią owoce i warzywa. Produkty roślinne zawierają wiele mikroelementów, np. selen, cynk czy resweratol, których odpowiednia podaż wpływa na łagodzenie wyprysków i podrażnień. Zawarty w warzywach błonnik ma ogromny wpływ na układ pokarmowy i jest pożywką dla mikrobioty, a dobry stan bakterii jelitowych utrzymuje homeostazę całego organizmu, w tym także skóry.

Dorastające dziecko powinno zrezygnować z:

• produktów z wysokim indeksem glikemicznym, ponieważ po ich zjedzeniu dochodzi do wyrzutu insuliny, co wpływa na gospodarkę hormonalną. Insulina zwiększa wydzielanie androgenów, co w konsekwencji prowadzi do nadmiernej produkcji łoju;

• niefermentowanego nabiału, głównie odtłuszczonego mleka krowiego, bo może zaostrzać stany zapalne, powodować zwiększenie ilości niedoskonałości skóry; przy czym fermentowane produkty mleczne ograniczają wzrost bakterii wywołujących trądzik, stąd mleko najlepiej zamienić na jogurt lub kefir;

• nadmiernej ilości tłuszczów odzwierzęcych i utwardzanych, ponieważ mogą wpływać na stan skóry i zwiększać jej wrażliwość na czynniki drażniące. w diecie nastolatka powinno być więcej tłuszczy pochodzących z ryb oraz z roślin.

Skuteczne metody pielęgnacji cery trądzikowej

Odpowiednia pielęgnacja skóry w każdym wieku nie tylko zapobiega problemom, ale również wspiera zdrową regenerację i pozwala zachować piękny wygląd. Dorastające dziecko warto nauczyć regularnego dbania o skórę, które obejmuje mycie, nawilżanie, stosowanie peelingów enzymatycznych, ochronę przeciwsłoneczną i umiejętne tuszowanie zmian trądzikowych.

1. Twarz należy myć rano i wieczorem, zbyt częste mycie może ją wysuszać i prowadzić do zwiększonej produkcji łoju. Regularne oczyszczanie za pomocą łagodnych środków myjących pomaga usunąć martwe komórki, bakterie i zanieczyszczenia. Do mycia zalecamy żele i emulsje o neutralnym pH, aby nie podrażniać wrażliwej cery trądzikowej i nie naruszać jej bariery hydrolipidowej.

2. Tłusta skóra charakteryzuje się dużą utratą wody, dlatego istotne jest jej nawilżanie. Po umyciu twarzy nastolatek powinien sięgnąć po lekki krem o działaniu nawilżającym lub odżywczo-regenerującym. Warto wybierać kosmetyki zawierające składniki aktywne, które łagodzą podrażnienia. Ważne, aby krem miał filtr przeciwsłoneczny.

3. Regularne złuszczanie powinno być bardzo delikatne. Przy stanach zapalnych nie zaleca się stosowania peelingów enzymatycznych ani ziarnistych, szczególnie w przypadku młodej skóry. 

4. Jeśli nastolatek chce się malować, bardzo ważne jest by podkład miał lekką formułę oraz filtr przeciwsłoneczny. Podkład aplikuje się na czystą i nawilżoną skórę za pomocą czystych palców, gąbki lub pędzla. Niewielką ilość kosmetyku trzeba równomiernie rozprowadzić. Po zakończonej aplikacji gąbka czy pędzel powinny być umyte. Należy pamiętać, by makijaż starannie zmyć wieczorem.

Jeśli stan cery mimo prawidłowej pielęgnacji, diety i ochrony przed słońcem się nie poprawia lub trądzik ulega zaostrzeniu, konieczna jest porada dermatologa. w zaawansowanych stanach chorobowych dorastające dzieci leczone są za pomocą jednej z trzech grup leków: antybiotyków, retinoidów lub/i hormonów.

Bibliografia

1. Jachimowicz-Rogowska, K. 2024. Trądzik młodzieńczy a dieta – co szkodzi, co pomaga młodej skórze?, Serwis „Zdrowe Dziecko” [online], dostęp: 9.03.2026.

2. Matysek-Nawrocka, M., Bernat, M., Rybak, K., 2020. Ocena poziomu wiedzy młodzieży w wieku od 13 do 16 lat na temat prawidłowej pielęgnacji skóry,  „Interdyscyplinarne badania z zakresu nauk pedagogicznych i humanistycznych”, red, Chodźko, E., Śliwa, M. Wydawnictwo Naukowe Tygiel: Lublin.

3. Motyl, M., 2024. Coraz młodsi pacjenci z podrażnioną skórą. Dermatolodzy o niebezpiecznym trendzie, Serwis „Termedia” [online], dostęp: 12.03.2026. 

4. Serwis „O Lekach”, 2025. Sebum – przewodnik po łoju skórnym: funkcje gruczołów łojowych w organizmie [online], dostęp: 20.03.2026.

5. Sybilski, A.J., 2012. Skóra – najważniejszy narząd naszego ciała. dbajmy o nią!, „Pediatria i Medycyna Rodzinna”, nr 4, t. 8, s. 375–379.

6. Szmaj-Kupny, E., Kuś, M., 2020. Trądzik pospolity  w ujęciu holistycznym,  „Aesthetic Cosmetology and Medicine”, nr 4, t. 9, s. 389–393